Upravljanje i razumijevanje šta znače simboli na digitalnom tahografu za mnoge vozače na samom početku predstavlja izazov , a nenamjerne greške pri odabiru opcija mogu dovesti do ozbiljnih sankcija tokom inspekcijskih kontrola. U nastavku donosimo detaljan pregled osnovnih i kombinovanih simbola, njihovo tačno značenje prema zakonodavstvu te najčešće greške koje vozači prave u praksi.
Savremeni digitalni i pametni tahografi (VDO DTCO, Stoneline, SE5000 i drugi) projektovani su da bilježe aktivnosti vozača u realnom vremenu. Ipak, uređaj ne može sam prepoznati svaku promjenu stanja vozača — većina postavki zahtijeva ručni unos.
Razumijevanje piktograma (simbola) na ekranu nije samo stvar tehničke pismenosti, već osnovni uslov za poštovanje EU Uredbe br. 561/2006 koja reguliše radno vrijeme, pauze i odmore vozača u drumskom prevozu.
Osnovna četiri simbola aktivnosti vozača
Na ekranu i na štampanom izvještaju tahografa pojavljuju se četiri primarna piktograma. Svaki označava specifičan radni status:
1. Volan – Vrijeme vožnje (Driving time)
- Kako izgleda: Stilizovani krug sa dvije unutrašnje prečke (volan).
- Šta znači: Označava da je vozilo u pokretu i da vozač upravlja njime.
- Važna napomena: Ovu aktivnost tahograf bilježi automatski čim se vozilo pokrene. Vozač ne može ručno prebaciti na ovaj simbol niti ga može izbrisati.
2. Dva ukrštena čekića – Ostali radovi (Other work)
- Kako izgleda: Dva ukrštena čekića.
- Šta znači: Sve radne aktivnosti koje nisu sama vožnja. To uključuje utovar i istovar robe, obezbeđivanje tereta, pranje i tehničko održavanje vozila, popunjavanje administracije i granične formalnosti.
- Česta greška: Čekić je najčešći uzrok kazni pri inspekcijama. Vozači često zaborave prebaciti tahograf s kreveta na čekić dok čekaju na utovar ili obavljaju papire, što kontrolori tretiraju kao lažiranje odmora.
3. Koverta (Pismo) – Raspoloživost (Availability)
- Kako izgleda: Pravougaonik koji podsjeća na kovertu.
- Šta znači: Vrijeme tokom kojeg vozač ne mora biti na radnom mjestu, ali mora biti dostupan da preuzme vožnju ili nastavak rada. To obuhvata vrijeme provedeno na suvozačevom sjedištu u dvoposadu, vrijeme čekanja na trajektu ili vozilu dok se čeka odobrenje za utovar (ako je unaprijed poznato predviđeno trajanje).
- Pravilo u dvoposadi: Za suvozača dok je vozilo u pokretu, tahograf automatski bilježi kovertu (raspoloživost).
4. Krevet (stolica) – Pauza i odmor (Break / Rest)
- Kako izgleda: Stilizovani krevet ili ležaljka.
- Šta znači: Vrijeme kada je vozač potpuno slobodan i ne obavlja nikakve radne zadatke. Koristi se za obaveznu pauzu od 45 minuta, dnevni odmor (9 ili 11 sati) i sedmični odmor.
- Praktični savjet: Čim ugasite motor i planirate pauzu, provjerite da li je na ekranu prikazan krevet. Mnogi tahografi po gašenju kontakta automatski prebace na “čekić” ili “kovertu” – ukoliko ručno ne prebacite na krevet, to vrijeme se neće računati kao pauza.
Dodatni simboli i specifične oznake na izvještaju
Osim četiri osnovne aktivnosti, na displeju i izvodima (listićima) tahografa pojavljuju se i pomoćne oznake koje definiraju specifična stanja vozila ili kartice.
- Kvadrat sa prikolicom (ili ikona kamiona sa prikolicom): Označava da je u tahograf unesen status vožnje sa priključnim vozilom ili vožnju u specifičnim režimima rada (npr. OUT – vožnja van opsega primjene uredbe, ili FERRY/TRAIN – prelazak trajektom/vozom).
- Simbol kartice (Čip/Kartica sa brojem 1 ili 2): Prikazuje u kojem se utoru (slotu) nalazi vozačka kartica. Utor 1 je rezervisan za trenutnog vozača, dok je utor 2 za suvozača.
- Uskličnik (!): Označava događaj ili grešku na uređaju (npr. vožnja bez kartice, prekid napajanja, vožnja sa nevažećom karticom).
- Upitnik (?): Označava da postoji nepoznato vrijeme ili period koji nije pokriven unesenim aktivnostima (najčešće pri izvađenoj kartici).
Tabela za brzi pregled simbola
| Simbol | Naziv | Šta pokriva? | Ručni ili automatski unos? |
|---|---|---|---|
| Volan | Vožnja | Upravljanje vozilom u pokretu | Automatski |
| Ukršteni čekići | Ostali radovi | Utovar, istovar, popravka, carina | Ručno (ili aut. po gašenju) |
| Koverta | Raspoloživost | Čekanje, suvozačko mjesto | Ručno / Automatski (dvoposada) |
| Krevet | Pauza / Odmor | Prekid rada, dnevni i sedmični odmor | Ručno |
Kako izbjeći najčešće greške i kazne na terenu?
- Provjerite status nakon gašenja motora: Prilikom svakog zaustavljanja na parkingu, benzinskoj pumpi ili u firmi, obavezno pogledajte ekran tahografa. Ako je ostao simbol čekića dok vi odmarate, taj period inspekcija neće priznati kao pauzu, što dovodi do prekršaja prekoračenja neprekidne vožnje.
- Pravilno unesite “Ručni unos” (Manual entry): Kada ubacite karticu nakon pauze ili vikenda, tahograf će vas pitati za unos aktivnosti za period dok je kartica bila izvađena. Obavezno potvrdite da ste u tom periodu imali “odmor” (krevet) kako ne biste ostavili “prazninu” u evidenciji.
- Vožnja na trajektu (Ferry/Train mod): Kada se vozilo ukrcava na trajekt ili voz, koristite opciju Ferry/Train. Time se omogućava da se dio prekida dnevnog odmora pravilno evidentira prema specifičnim pravilima EU direktive.
Izbor pravilnog simbola na digitalnom tahografu osnovna je obaveza svakog profesionalnog vozača. Nekoliko sekundi pažnje prilikom podešavanja načina rada štedi hiljade evra potencijalnih kazni širom puteva Evropske unije i regiona.
Izvori i referenca:
- Službeni list Evropske unije: Uredba (EZ) br. 561/2006 o usklađivanju određenog socijalnog zakonodavstva koje se odnosi na cestovni promet
- Uputstva za rukovanje digitalnim tahografima proizvođača VDO (Continental Automotive) i Stoneridge Electronics.
Često postavljana pitanja o simbolima na tahografu (FAQ)
Šta znači simbol ukrštenih čekića na tahografu?
Simbol dva ukrštena čekića označava “Ostale radove”. To obuhvata sve radne aktivnosti osim samog upravljanja vozilom: utovar i istovar, pranje i održavanje kamiona, granične formalnosti, obezbeđivanje tereta i popunjavanje dokumentacije.
Šta znači simbol kreveta na digitalnom tahografu?
Simbol kreveta (ili ležaljke) označava pauzu i odmor. Ovaj simbol koristite kada pravite obaveznu pauzu od 45 minuta, dnevni odmor (9 ili 11 sati) ili sedmični odmor. Tokom ovog perioda vozač ne smije obavljati nikakve radne zadatke.
Šta znači simbol koverte (pisma) na tahografu?
Simbol koverte predstavlja “Raspoloživost”. Koristi se kada vozač ne obavlja rad, ali mora biti na raspolaganju za preuzimanje vožnje. Najčešće se odnosi na vrijeme provedeno na suvozačevom mjestu u dvoposadi ili čekanje dok se čeka odobrenje za utovar (ako je trajanje unaprijed poznato).
Zašto mi tahograf ne registruje pauzu kad ugasim kamion?
Većina digitalnih tahografa se po gašenju kontakta automatski prebaci na status “Čekić” (Ostali radovi) ili “Koverta” (Raspoloživost). Vozač mora ručno prebaciti opciju na “Krevet” čim ugasi motor kako bi se to vrijeme računalo kao zvanična pauza.
